

Gouvènman
Ki moun ki fè kisa nan Leta ayisyen an, kijan yo chwazi yo, ak ki pouvwa Konstitisyon an ba yo. Peze yon pòs pou wè atribisyon li.
Sitiyasyon nan dat 31 oktòb 2026. Pa gen Prezidan eli ni Palman k ap fonksyone. Depi 7 fevriye 2026, Konsèy minis yo, anba direksyon Premye minis Alix Didier Fils-Aimé, egzèse pouvwa egzekitif la. Eleksyon yo dwe retabli pòs eli yo. Pwojè referandòm konstitisyonèl la te abandone 9 oktòb 2025: eleksyon yo ap fèt dapre Konstitisyon 1987 la.
Sous: Konstitisyon 1987 amande 2011; fich peyi Ministè Afè etranjè fransè a; CEP.
Bouyon: avoka Platfòm PAM yo poko verifye tèks sa a.
Estrikti Leta a
Eli: se sitwayen yo ki chwazi. Nonmen: se yon lòt otorite ki chwazi.
Souvrènte nasyonal
Pèp ayisyen anEli
Kijan yo chwazi l
Souvrènte nasyonal la se pou tout sitwayen yo.
Atribisyon
- Eli Prezidan Repiblik la
- Eli manm Palman an (Senatè ak Depite)
- Eli manm tout lòt kò ak asanble Konstitisyon an ak lalwa prevwa (konsèy minisipal, CASEC, ASEC…)
- Delege egzèsis souvrènte a bay 3 pouvwa: Lejislatif, Egzekitif, Jidisyè
Konstitisyon 1987 amande 2011, atik 58, 59, 60.
Pouvwa egzekitif
Prezidan Repiblik laEli
1
Nan dat 31 oktòb 2026: Pòs la vid. Depi 7 fevriye 2026, Konsèy minis yo, anba direksyon Premye minis la, egzèse pouvwa egzekitif la.
Kijan yo chwazi l
Eli pa sifraj inivèsèl dirèk, ak majorite absoli. Si pesonn pa genyen l, gen yon dezyèm tou ant de premye yo. Moun ki an tèt nan premye tou a genyen si li gen 25 % oswa plis avans sou dezyèm lan.
Manda
5 an, kòmanse 7 fevriye. Li pa ka reeli tousuit; li ka fè yon lòt manda sèlman apre 5 an, epi janm yon twazyèm.
Kondisyon
Ayisyen orijin san lòt nasyonalite, 35 an, 5 an rezidans konsekitif nan peyi a, pwopriyetè yon byen, epi resevwa dechaj si li te jere lajan piblik.
Atribisyon
- Veye respè ak aplikasyon Konstitisyon an, estabilite enstitisyon yo ak kontinwite Leta
- Chwazi Premye minis la nan pati ki gen majorite absoli nan Palman an; si pa genyen, an konsiltasyon ak prezidan Sena a ak prezidan Chanm depite a
- Negosye ak siyen trete entènasyonal yo, epi soumèt yo bay Asanble nasyonal la
- Deklare lagè ak siyen trete lapè, ak apwobasyon Asanble nasyonal la
- Nonmen, ak apwobasyon Sena a, kòmandan an chèf Fòs Ame yo ak Polis nasyonal la, anbasadè yo ak konsil jeneral yo
- Nonmen direktè jeneral yo, delege ak vis-delege yo
- Pwomilge lwa yo, ak dwa fè objeksyon nan 8 jou
- Prezide Konsèy minis yo
- Bay gras ak komite santans (eksepte desizyon Wòt Kou Jistis)
Konstitisyon 1987 amande 2011, atik 133–154.
Wè kandida yo ›Premye minisNonmen
1
Nan dat 31 oktòb 2026: Alix Didier Fils-Aimé, depi novanm 2024. Depi 7 fevriye 2026, li dirije Konsèy minis ki egzèse pouvwa egzekitif la.
Kijan yo chwazi l
Prezidan an chwazi l. Palman an dwe ratifye chwa a: Premye minis la prezante deklarasyon politik jeneral li, epi li bezwen yon vòt konfyans majorite absoli nan chak chanm.
Manda
Pa gen dire fiks. Li rete toutotan li gen konfyans Palman an; yon vòt sansi oblije l remèt demisyon gouvènman an.
Kondisyon
Ayisyen natif, 30 an, pwopriyetè yon byen e egzèse yon pwofesyon nan peyi a, 5 an rezidans konsekitif, epi resevwa dechaj si li te jere lajan piblik.
Atribisyon
- Chef Gouvènman an; Gouvènman an dirije politik nasyon an
- Chwazi minis yo, ak apwobasyon Prezidan an
- Egzekite lwa yo; li gen pouvwa reglemantè, men li pa ka sispann ni entèprete lwa
- Prezide Konsèy minis yo lè Prezidan an absan oswa sou demann li
- Responsab defans nasyonal la ansanm ak Prezidan an
- Nonmen ak revoke fonksyonè Leta
- Reponn entèpelasyon Palman an
Konstitisyon 1987 amande 2011, atik 137, 155–165.
Minis ak Sekretè detaNonmen
10 minis omwen
Kijan yo chwazi l
Premye minis la chwazi yo, ak apwobasyon Prezidan an. Premye minis la ka nonmen Sekretè deta lè l jije sa nesesè.
Manda
Pa gen dire fiks.
Kondisyon
Ayisyen san lòt nasyonalite, 30 an, an règ ak obligasyon fiskal yo, pwopriyetè yon byen, epi resevwa dechaj si li te jere lajan piblik.
Atribisyon
- Aplike lwa yo nan domèn ministè yo
- Kontresiyen zak Premye minis la, epi yo responsab zak sa yo
- Nonmen sèten kategori anplwaye pa delegasyon
- Yon chanm ka fè rapèl yon minis ak yon vòt sansi majorite absoli
Konstitisyon 1987 amande 2011, atik 166–172-1.
Pouvwa lejislatif
Senatè (Sena)Eli
30 — 3 pa depatman
Nan dat 31 oktòb 2026: Pa gen senatè an fonksyon: Palman an pa fonksyone kounye a.
Kijan yo chwazi l
Eli pa sifraj inivèsèl dirèk nan chak depatman, ak majorite absoli. Moun ki an tèt nan premye tou a genyen si li gen 25 % oswa plis avans.
Manda
6 an, reeli san limit. Yon tyè Sena a renouvle chak 2 an. Sena a toujou an sesyon.
Kondisyon
Ayisyen orijin san lòt nasyonalite, 30 an, 3 an rezidans konsekitif nan depatman an, pwopriyetè yon byen oswa egzèse yon pwofesyon la, epi resevwa dechaj si li te jere lajan piblik.
Atribisyon
- Vote lwa yo ansanm ak Chanm depite a
- Pwopoze bay Egzekitif la lis jij Kou kasasyon an (3 moun pa syèj)
- Konstitye tèt li an Wòt Kou Jistis
- Apwouve nominasyon kòmandan Fòs Ame yo, kòmandan Polis la, anbasadè yo ak konsèy administrasyon òganis otonòm yo
- Entèpele Gouvènman an epi vote konfyans oswa sansi
Konstitisyon 1987 amande 2011, atik 94–97, 141, 185.
Depite (Chanm depite)Eli
119 sikonskripsyon an 2026
Nan dat 31 oktòb 2026: Pa gen depite an fonksyon: Palman an pa fonksyone kounye a.
Kijan yo chwazi l
Eli pa sifraj inivèsèl dirèk, yon depite pa sikonskripsyon. Konstitisyon an di chak komin se yon sikonskripsyon, epi lalwa ka mete jiska 3 depite nan gwo zòn vil yo. Moun ki an tèt nan premye tou a genyen si li gen 25 % oswa plis avans.
Manda
4 an, reeli san limit. Tout Chanm nan renouvle an menm tan.
Kondisyon
Ayisyen orijin san lòt nasyonalite, 25 an, 2 an rezidans konsekitif nan sikonskripsyon an, pwopriyetè yon byen oswa egzèse yon pwofesyon la, epi resevwa dechaj si li te jere lajan piblik.
Atribisyon
- Vote lwa yo ansanm ak Sena a
- Lwa sou bidjè, taks ak depans Leta: se Chanm depite a ki vote yo an premye
- Mete Prezidan an, Premye minis la, minis yo ak lòt otorite an akizasyon devan Wòt Kou Jistis, ak majorite 2/3
- Entèpele Gouvènman an epi vote konfyans oswa sansi
Konstitisyon 1987 amande 2011, atik 89–93, 111-2, 186.
Asanble nasyonalEli
Sena + Chanm ansanm
Nan dat 31 oktòb 2026: Pa ka reyini: Palman an pa fonksyone kounye a.
Kijan yo chwazi l
De chanm Palman an reyini nan yon sèl asanble. Prezidan Sena a prezide l, prezidan Chanm depite a se vis-prezidan.
Manda
Li reyini sèlman nan ka Konstitisyon an prevwa.
Atribisyon
- Resevwa sèman Prezidan Repiblik la
- Ratifye deklarasyon lagè lè tout tantativ konsilyasyon echwe
- Apwouve oswa rejte trete ak konvansyon entènasyonal yo
- Amande Konstitisyon an
- Deside sou eta ijans ak eta syèj
- Patisipe nan fòmasyon CEP la ak Konsèy konstitisyonèl la
- Resevwa bilan aktivite Gouvènman an nan chak sesyon
Konstitisyon 1987 amande 2011, atik 98–103.
Pouvwa jidisyè
Wòt Kou JistisEli
Sena a
Kijan yo chwazi l
Sena a konstitye tèt li an Wòt Kou Jistis, ak prezidan Sena a kòm prezidan.
Atribisyon
- Jije Prezidan an, Premye minis la, minis yo, manm CEP ak Kou kont lan, jij Kou kasasyon ak Pwotektè sitwayen an, apre Chanm depite a mete yo an akizasyon
- Sanksyon: revokasyon, ak enterdiksyon fonksyon piblik pou 5 a 15 an
Konstitisyon 1987 amande 2011, atik 185–190.
Kou kasasyonNonmen
1
Kijan yo chwazi l
Prezidan an nonmen jij yo sou yon lis 3 moun pa syèj Sena a prezante.
Manda
10 an.
Atribisyon
- Pi wo tribinal nan peyi a
- An jeneral li pa jije ka yo sou fon; li verifye si lalwa byen aplike
- Regle konfli jiridiksyon ant tribinal yo
Konstitisyon 1987 amande 2011, atik 173–178, 182.
Kou dapèl, tribinal premye enstans ak tribinal de pèNonmen
Kijan yo chwazi l
Jij kou dapèl ak tribinal premye enstans yo nonmen sou yon lis Asanble depatmantal la prezante. Jij de pè yo nonmen sou yon lis asanble kominal yo.
Manda
Kou dapèl: 10 an. Premye enstans: 7 an.
Atribisyon
- Jije ka sivil ak penal yo
- Tribinal de pè yo jije ti kontravansyon yo epi yo pi pre sitwayen yo
Konstitisyon 1987 amande 2011, atik 173–175.
Konsèy siperyè pouvwa jidisyè (CSPJ)Nonmen
Atribisyon
- Administre ak kontwole pouvwa jidisyè a
- Siveye ak disipline majistra yo
- Bay enfòmasyon ak rekòmandasyon sou eta majistrati a
- Deziyen 3 manm Konsèy konstitisyonèl la
Konstitisyon 1987 amande 2011, atik 184-2, 190bis-1.
Kolektivite teritoryal
Depatman → arondisman → komin → seksyon kominal
Konsèy depatmantalEli
3 manm pa depatman
Kijan yo chwazi l
Asanble depatmantal la eli l. Asanble a fòme ak yon reprezantan chak asanble minisipal.
Manda
4 an.
Kondisyon
Ayisyen, 25 an, 3 an rezidans nan depatman an.
Atribisyon
- Administre depatman an, ki gen pèsonalite jiridik ak otonomi
- Prepare plan devlopman depatman an ansanm ak Gouvènman santral la
- Jere resous finansye depatman an epi rann kont bay Asanble depatmantal la
Konstitisyon 1987 amande 2011, atik 76–84.
Delege ak vis-delegeNonmen
1 pa depatman, 1 pa arondisman
Kijan yo chwazi l
Prezidan an nonmen yo pa dekrè nan Konsèy minis.
Atribisyon
- Reprezante Egzekitif la nan chèflye depatman an (delege) ak nan chèflye arondisman an (vis-delege)
- Kowòdone ak kontwole sèvis piblik yo
- Yo pa gen okenn fonksyon polis represif
Konstitisyon 1987 amande 2011, atik 85–86, 142.
Konsèy minisipal (majistra)Eli
3 manm pa komin
Kijan yo chwazi l
Eli pa sifraj inivèsèl. Prezidan konsèy la se majistra prensipal la.
Manda
4 an, reeli san limit.
Kondisyon
Ayisyen, 25 an, 3 an rezidans nan komin nan.
Atribisyon
- Administre komin nan, ki gen otonomi administratif ak finansye
- Jere resous komin nan pou benefis komin nan sèlman, epi rann kont bay Asanble minisipal la
- Jere tè domèn prive Leta ki nan komin nan
- Yon tribinal ka fè revoke konsèy la pou neglijans, detounman oswa move jesyon
Konstitisyon 1987 amande 2011, atik 66–74.
CASEC ak ASEC (seksyon kominal)Eli
3 manm CASEC pa seksyon
Kijan yo chwazi l
CASEC la (konsèy administrasyon seksyon kominal la) eli pa sifraj inivèsèl. ASEC la (asanble seksyon kominal la) asiste l nan travay li.
Manda
4 an, reeli san limit.
Kondisyon
Ayisyen, 25 an, 2 an rezidans nan seksyon an.
Atribisyon
- Administre seksyon kominal la, pi piti divizyon teritoryal peyi a
- Reprezante seksyon an nan Asanble minisipal la
- Leta dwe mete nan chak seksyon estrikti pou fòmasyon sosyal, ekonomik, sivik ak kiltirèl
Konstitisyon 1987 amande 2011, atik 62–65.
Enstitisyon endepandan
Konsèy elektoral (CEP)Nonmen
Nan dat 31 oktòb 2026: Konsèy elektoral pwovizwa a ap prepare eleksyon 2026–2027 yo.
Kijan yo chwazi l
Konstitisyon an prevwa yon Konsèy elektoral pèmanan. Kounye a se yon Konsèy elektoral pwovizwa ki an plas.
Atribisyon
- Òganize ak kontwole tout eleksyon yo
- Pibliye kalandriye elektoral la ak lis kandida yo
- Pwoklame rezilta yo
Konstitisyon 1987 amande 2011, atik 191–199.
Konsèy konstitisyonèlNonmen
9 manm
Kijan yo chwazi l
3 manm deziyen pa Egzekitif la, 3 pa Asanble nasyonal la (ak 2/3 nan chak chanm), 3 pa CSPJ a.
Manda
9 an, pa renouvlab; yon tyè renouvle chak 3 an.
Atribisyon
- Jije si lwa yo, règleman yo ak zak Egzekitif la konfòm ak Konstitisyon an
- Desizyon li yo pa gen rekou
Konstitisyon 1987 amande 2011, atik 190bis–190ter-6.
Kou siperyè kont ak kontantye administratif (CSCCA)Nonmen
Atribisyon
- Kontwole jesyon lajan piblik la
- Jije litij administratif yo
- Bay dechaj bay moun ki te jere lajan piblik
Konstitisyon 1987 amande 2011, atik 200–205.
Pwotektè sitwayen (OPC)Nonmen
Atribisyon
- Pwoteje sitwayen kont abi administrasyon piblik la
- Resevwa plent sitwayen yo gratis
Konstitisyon 1987 amande 2011, atik 207.
Kiyès ki reprezante m?
Chwazi komin ou pou wè tout pòs ki reprezante w, soti nan seksyon kominal ou rive nan Prezidans lan.
Kijan yon lwa fèt
- Inisyativ. Chanm depite a, Sena a oswa Egzekitif la ka pwopoze yon lwa. Lwa sou bidjè ak taks yo soti sèlman nan Egzekitif la, epi se Chanm depite a ki vote yo an premye.
- Vòt nan de chanm yo. Chak chanm vote tèks la atik pa atik. Yon lwa egziste sèlman lè de chanm yo vote l nan menm tèm yo.
- Objeksyon. Prezidan an gen 8 jou pou l voye lwa a tounen ak objeksyon. Si de chanm yo rejte objeksyon yo, li oblije pwomilge l.
- Pwomilgasyon. Lwa a antre an vigè lè l pwomilge epi pibliye nan jounal ofisyèl la, Le Moniteur.
Konstitisyon 1987 amande 2011, atik 111 a 125.
Ou gen yon kesyon?
Bòs NoNo ka esplike w wòl ak pouvwa yo an Kreyòl. Li pa bay opinyon sou pati ni kandida.
Pale ak Bòs NoNo ›